Het ESA aardobservatieprogramma is sinds de ministersconferentie 2001 in Edinburgh een Envelope programma (EOEP = Earth Observation Envelope Program). Dit betekent dat er een budget wordt afgesproken en dat de deelnemende landen in de Programmaraad Aardobservatie van ESA (PB-EO) over de precieze inhoud overeenstemming bereiken. Onderdeel van die Envelope zijn de Earth Explorer satellieten, naast programmalijnen als technologieontwikkeling en Data Exploitatie.
De eerste drie aardobservatiesatellieten van ESA (ERS-1, ERS-2 en Envisat) waren separate programma’s waar individueel werd ingeschreven. Van deze satellieten zijn ERS-2 en Envisat nog in werking. Van de lijn Earth Explorers zijn inmiddels de GOCE-satelliet, de SMOS-satelliet en de Cryosat-2 succesvol gelanceerd. In ontwikkeling zijn nog ADM/Aeolus-, Earthcare- en SWARM-satellieten. Het selectieproces van de 7e Earth Explorer is in volle gang met 3 parallele fase-A studies voor de kandidaten BIOMASS, CoReH2O en PREMIER. Naar verwachting zal eind 2012/begin 2013 op grond van de uitkomsten van deze fase A studies 1 van de 3 worden geselecteerd. Voor de 8ste Earth Explorer zijn de Florescence Explorer (FLEX) en de CarbonSat missies goedgekeurd om naar fase A/B1 door te gaan.
Inmiddels zitten we volop in het EOEP-3 programma.
Andere aardobservatieprogramma’s zijn de GMES Space Component en het GMES Service Element. In de GMES Space Component worden de operationele Sentinel-missies ontwikkeld die gegevens voor de GMES diensten gaan leveren. In het GMES Service Element worden pre-operationele diensten voor GMES ontwikkeld. Inmiddels wordt dat programma geleidelijk afgebouwd, de financiering ervan wordt overgenomen door de Europese Commissie (FP7). Tenslotte heeft ESA ook nog het Essential Climate Variables (ECV) programma.
Aardobservatiedata bij ESA
De ESA Explorer data policy is sinds begin 2010 veranderd: de gegevens van ESA wetenschappelijke missies zijn nu voor alle vormen van gebruik gratis te verkrijgen. De enige uitzondering is nu nog gegevens, verkregen uit speciaal geprogrammeerde waarnemingen van de ENVISAT Synthetic Aperture Radar (SAR). Alle andere gegevens kunnen worden opgevraagd via de aardobservatie portaal van ESA. Meer informatie daarover is te krijgen op Earth.esa.int.
De data policy voor de GMES Sentinels is weliswaar nog niet formeel goedgekeurd, maar de ESA Programma Board Aardobservatie (PB EO) heeft besloten dat de gegevens van de Sentinels ook voor alle gebruik gratis moet zijn (ESA en EU betalen gezamenlijk voor de Sentinels). De EU heeft, mede dank zij een Nederlandse lobby daarvoor, dat besluit in haar overwegingen bij de GMES verordening opgenomen. Het is echter nog geen formeel besluit. De verwachting is dat dat spoedig genomen zal worden.
Bestuur van de ESA programma’s
De ESA programma’s worden door de ESA lidstaten “bestuurd” via Programmaraden. In een programmaraad zijn alle in een programma deelnemende landen vertegenwoordigd. De hoogste programmaraad is de ministersraad, voor het dagelijks bestuur is er De Council. Deze Council heeft veel beslissingsbevoegdheid gedelegeerd naar de inhoudelijke programmaraden.
De Programmaraad Aardobservatie (PB-EO) bestuurt de ESA aardobervatieprogramma’s. Voor Nederland is het NSO delegatielid. Standpunten worden afgestemd met het veld en waar nodig met de betrokken ministeries.
De PB-EO wordt op wetenschappelijk en technisch gebied geadviseerd door de DOSTAG (Data, Operations, Science and Technical Advisory Group). Ook daarin zijn de deelnemende landen vertegenwoordigd. In deze groep worden de technische etc. aspecten van het aardobservatieprogramma besproken. De voorzitter van de DOSTAG adviseert de PB EO over de bevindingen.
Organisatie binnen ESA
Aardobservatie binnen ESA wordt gemanaged door het directoraat Aardobservatie. De directeur (Nu Dr. Volker Liebig) is gevestigd in ESRIN. Het management van de ontwikkeling van de missies vindt in ESTEC plaats, terwijl ESRIN de verantwoordelijkheid heeft over de exploitatie van de missies, en over de gebruiksprogramma’s.
Delegatie van Nederland
De Nederlandse PB-EO delegatielid is Joost Carpay (NSO). Hij is ook voorzitter van de DOSTAG. Zie DOSTAG NL-delegatie voor meer informatie over de Nederlandse DOSTAG-delegatie.